بیدها حشرات کوچکی هستند که در مکان های تاریک و نمناک زیست کرده و از کراتین موجود در الیاف طبیعی مانند پشم و ابریشم تغذیه می نمایند. قالیشویی خاتون در این مقاله می خواهد نحوه جلوگیری از بید زدن فرش را به طور کامل برایتان شرح دهد چرا که قالی های بافته شده از الیاف طبیعی آسیب پذیری بیشتری در برابر بیدزدگی نشان می دهند پس با ما همراه باشید. توسعه و تکثیر بید فرش به ویژه در فضاهای کم نور و فاقد جریان هوای مناسب صورت می گیرد.
فرش های دستباف نیز از الیاف گوناگونی تشکیل شده که پشم یکی از آنها به شمار میرود. تغذیه حشرات بید به طور عمده از پروتئین کراتین موجود در الیاف پشمی فرشهای دستباف صورت میگیرد، زیرا این پروتئین منحصر به این نوع الیاف است. در مقابل الیاف مصنوعی مورد استفاده در فرش های ماشینی نظیر آکریلیک و پلی استر فاقد این پروتئین بوده لذا این نوع فرش ها معمولاً مورد حمله بید قرار نمی گیرند. چرخه زندگی این حشرات با تخم گذاری بر روی الیاف فرش آغاز شده و پس از خروج لاروها تغذیه آن ها از الیاف منجر به تخریب ساختار قالی و در نهایت پوسیدگی و از بین رفتن قسمت هایی از آن می گردد.
شناسایی به موقع علائم بیدزدگی از اهمیت بسزایی برخوردار است و می تواند از پیشرفت آسیب جلوگیری نماید. ایجاد خوردگی یا نواحی نازک و سوراخ دار به صورت غیریکنواخت در سطح فرش، مشاهده توده های کوچک سفید یا خاکستری که حاوی تخم و لارو بید هستند و همچنین کاهش مقاومت الیاف به گونه ای که به آسانی کشیده و جدا می شوند از نشانه های احتمالی بیدخوردگی فرش است.
بید زدن فرش
بیدها تمایل زیادی به الیاف طبیعی نظیر پشم، ابریشم و پنبه دارند لذا فرش های دستباف ساخته شده از این مواد بیشتر در معرض خطر بیدزدگی خواهند داشت. این خطر به ویژه در مورد قالی هایی که در محیط های بسته و کم نور و انباری نگهداری می شوند تشدید می گردد. در مقابل فرش های ماشینی تولید شده از الیاف مصنوعی مانند پلی استر و پلی پروپیلن به دلیل عدم جذابیت این مواد برای بیدها و ناتوانی آن ها در تغذیه از آن ها کمتر دچار بیدزدگی می شوند.
رشد و تکثیر بید فرش در محیط های مرطوب و تاریک به سهولت انجام می پذیرد. فرش های نگهداری شده در چنین شرایطی به ویژه در انبارهای فاقد تهویه مناسب یا در صورت نگهداری نامناسب بیشتر در معرض آسیب قرار می گیرند. رطوبت برای انواع فرش مضر و مخرب است و می تواند در مدت کوتاهی منجر به نابودی آن ها شود. رطوبت نه تنها شرایط را برای رشد بید بلکه برای سایر حشرات آسیب رسان به فرش نیز فراهم می کند. علاوه بر این رطوبت به تدریج موجب تخریب الیاف و ریشه های فرش های دستباف و ماشینی شده و می تواند سبب پوسیدگی آن ها گردد.
وجود گرد و غبار و آلودگی های انباشته شده در بافت فرش می تواند عاملی برای جذب بیدها باشد. این حشرات در محیط های آلوده شرایط بهتری برای زندگی و تخم گذاری دارند از این رو عدم نظافت دوره ای فرش از طریق جاروکشی یا شستشو احتمال بیدزدگی را افزایش خواهد داد.
فرش هایی که در فضا های بسته و بدون گردش هوا نگهداری می شوند مستعد به بیدزدگی هستند. قرارگیری طولانی مدت فرش ها در انبار یا زیر اثاثیه منزل به دلیل فقدان تهویه و نور کافی محیطی مطلوب برای رشد بید فراهم می آورد. عدم نوردهی و تهویه مناسب نیز از عوامل مؤثر در بیدزدگی فرش های دستباف است به ویژه برای قالی هایی که به دلایل مختلف مورد استفاده قرار نگرفته و در مکان های خاصی نگهداری می شوند. توصیه می شود فرش دستباف در محیط هایی با نور کافی و جریان هوای مناسب نگهداری گردد. پهن کردن دوره ای فرش در محیط باز و قرار دادن آن در معرض نور خورشید و هوای آزاد به مدت محدود جهت جلوگیری از آسیب به الیاف مفید است.
دما نیز عاملی است که علاوه بر رشد بیدها بر تکثیر قارچ ها و سایر حشرات موذی آسیب رسان به فرش های دستباف گرانبها تأثیر می گذارد.
نحوه جلوگیری از بید زدن فرش
با اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و رعایت برخی نکات می توان از بیدزدگی فرش جلوگیری نمود. یکی از کارآمد ترین روش های پیشگیری جاروکشی منظم فرش با استفاده از جاروبرقی است. این عمل موجب حذف گرد و غبار و مواد آلی شده و محیط را برای بیدها نامساعد می سازد. علاوه بر حفظ نظافت این کار احتمال تخم گذاری بید را نیز کاهش می دهد.
از آنجایی که بیدها در محیط های تاریک و مرطوب رشد می کنند توصیه می شود فرش ها در فضاهایی با نور کافی و تهویه مناسب قرار گیرند. در صورت قرارگیری فرش در محیط های کم نور قرار دادن دوره ای آن در معرض نور می تواند از رشد بیدها جلوگیری کند.
استفاده از قرص ها و اسپری های ضد بید می تواند در پیشگیری از بیدزدگی به ویژه در محیط های بسته و انباری مؤثر باشد. این مواد شیمیایی معمولاً خاصیت دفع کنندگی داشته و از تخم گذاری بیدها جلوگیری می کنند.
شستشوی دوره ای فرش به ویژه برای فرش های دستباف و پشمی امری ضروری است. شستشوی صحیح با مواد شوینده مناسب می تواند تخم و لارو بید را از بین برده و از بیدزدگی ممانعت به عمل آورد. توصیه می شود این کار توسط متخصصین قالیشویی های معتبری چون قالیشویی خاتون در تهران انجام گیرد تا هم شستشو و پاکسازی فرش به طور صحیح صورت پذیرد و هم فرش کاملا خشک شده و عاری از رطوبت گردد.
استفاده از زیرانداز مناسب علاوه بر جلوگیری از سایش و جابجایی فرش به گردش بهتر هوا در زیر آن کمک کرده و از رشد بید جلوگیری می نماید.
بیدزدگی مشکلی است که می تواند آسیب جدی به الیاف طبیعی فرش وارد سازد. این عارضه عمدتاً در فرش هایی با الیاف طبیعی مانند پشم و ابریشم رخ می دهد چرا که بیدها از این الیاف تغذیه می کنند. محیط های مرطوب و تاریک عدم نظافت منظم و فقدان جریان هوا از عوامل اصلی مؤثر در بروز این مشکل هستند. برای پیشگیری جاروکشی منظم نگهداری در محیط های روشن و با تهویه مناسب و استفاده از مواد ضد بید توصیه می گردد.
نگهداری فرش در انبار
نگهداری صحیح فرش در انبار شامل تمیز کردن قبل از انبار کردن بسته بندی مناسب و استفاده از مواد ضد بید است. تشخیص زودهنگام و بازرسی دوره ای فرش های انبار شده نیز در جلوگیری از آسیب بیشتر و تکثیر بید مؤثر است. رعایت این نکات به حفظ و افزایش طول عمر فرش کمک خواهد کرد.
- پیش از انبار کردن فرش باید به طور کامل شسته و تمیز شده تا گرد و غبار و مواد آلی جذب کننده بید از آن زدوده گردد.
- بسته بندی فرش در نایلون یا پلاستیک محکم از ورود هوا و رطوبت جلوگیری کرده و از فرش در برابر آلودگی و رشد بید محافظت می نماید.
- قرار دادن قرص های ضد بید در داخل بسته بندی می تواند بیدها را دور نگه داشته و از تخم گذاری آن ها جلوگیری کند.
- محل نگهداری فرش در انبار باید خشک و دارای تهویه مناسب باشد تا از رشد بید جلوگیری شود.
- بازرسی دوره ای فرش های انبار شده برای شناسایی زود هنگام علائم بیدزدگی و اقدام سریع جهت تمیز کردن فرش در صورت مشاهده آلودگی از گسترش آسیب جلوگیری می نماید.
تشخیص بیدزدگی فرش
برای تشخیص آلودگی فرش به بید نشانه هایی وجود دارد که به آسانی قابل بررسی است. اغلب بیدزدگی در فرش های دستباف به صورت پنهان آغاز شده و زمانی که فرد متوجه آن می شود آسیب پیشرفت کرده است. با این حال علائم ظاهری بر روی فرش می تواند گویای این مشکل باشد و به اتخاذ تدابیر مناسب کمک کند.
بید فرش ابتدا از قسمت پشتی فرش دستباف نفوذ کرده و با تغذیه از گره های موجود در بافت آن آسیب را از این ناحیه شروع می کند. بررسی پشت فرش می تواند نشانه هایی از خورده شدن بافت را در برخی قسمت ها آشکار سازد. پس از نفوذ از پشت لارو بید به داخل الیاف فرش راه یافته و در انتهای پرزها مستقر می شود.
این لاروها هرگز در سطح پرزهای قالی دستباف قرار نمی گیرند و با تغذیه از الیاف رویی موجب سست شدن و کنده شدن آسان آن ها می گردند. این روند تا تخریب کامل بافت و طرح آن ناحیه ادامه می یابد. گاهی سست شدن الیاف به حدی است که در اثر جاروکشی نیز پرزها جدا می شوند.
اقدامات لازم برای فرش بید زده
پس از بررسی فرش دستباف و مشاهده علائم بیدخوردگی باید در صورتی که میزان بیدخوردگی محدود و در نواحی بسیار کوچک بود برای جلوگیری از پیشرفت و آسیب بیشتر فرش باید فوراً به یک متخصص رفوگر سپرده شود تا تمام قسمت های آسیب دیده را ترمیم سازد.
در صورت گسترده بودن بیدخوردگی ابتدا کل سطح فرش باید سمپاشی شده و سپس فرش دستباف باید به قالیشویی معتبری چون قالیشویی خاتون که خدمات قالیشویی در اسلامشهر ، تهران و … را ارائه میدهد سپرده شود تا هم فرش به بهترین نحو شسته شده و هم اینکه فرش برای رفو و ترمیم به رفوگر ماهر داده شده تا آسیب های ایجاد شده برطرف گردد.
توجه و مراقبت بیشتر از فرش های دستباف در مقایسه با سایر فرش ها و تمیز کردن یا شستشوی به موقع آن ها اهمیت دارد. جاروکشی منظم فرش های دستباف مزیت مهمی چون حذف تخم حشرات بید احتمالی موجود در لا به لای الیاف است. این کار باید گهگاه از پشت فرش نیز انجام گردد چرا که بیدها ابتدا از این قسمت وارد شده و در انتهای پرزها پنهان می شوند. اجتناب از استفاده از مواد ضد بید نامناسب مانند نفتالین و استفاده از مواد مخصوص نگهداری فرش در هنگام انبار کردن آن می تواند به میزان قابل توجهی از بیدخوردگی جلوگیری نماید.
